waaronder veel wereldfederalisten en wereldburgers, o.a. uit Nederland, de Verenigde Staten, India, Duitsland, Zwitserland, Frankrijk, Engeland, Canada, Noorwegen, Belgie, Australie, Japan, Sri Lanka, Bangla-Desh en Mauritius. Het WFBN-kraampje werd veel bezocht, hierbij werd niet alleen gepraat: alle speciaal voor de conferentie gemaakte bekers en presse-papiers werden verkocht.

Het was een fantastische ervaring met zoveel verschillende vredes-initiatieven en vredes-activisten in contact te komen. Van een vredespelgrim tot een hoogleraar die voor afschaffing van kernwapens ijvert, van een door een landmijn gewond kind tot een directrice van een museum.

Kranten, radio en televisie deden allemaal verslag van de Hague Appeal, van Telegraaf tot CNN, van Veronica tot NOVA, van lokaal suffertje tot Japans grootste dagblad.

De >Hague Appeal= was echt de uitdrukking van een >honger= naar vrede onder brede lagen van de wereldbevolking. Ook al dacht niet iedereen precies hetzelfde over bijvoorbeeld Kosovo of de oprichting van een Palestijnse staat.

 Bij de opening en sluiting zat de grootste zaal van het congrescentrum vol om te luisteren naar wereldberoemde sprekers als Desmond Tutu, Peter Ustinov, Kofi Annan en nobelprijswinnaars Jose Ramos Horta, Rigoberta Menchu Tum en Jody Williams. Tijdens het >Haags Appel voor Vrede= zijn diverse coalities gelanceerd: voor afschaffing van kleine wapens, voor een internationaal strafhof, voor preventie van oorlog, voor werelddemocratie 2010, voor een conventie tegen kernwapens, voor afschaffing van kindsoldaten en voor vredesopvoeding. Deze en nog meer initiatieven zijn bijeengebracht in de

Haagse agenda voor vrede en gerechtigheid in de 21e eeuw.

De minister-president van Bangla-Desh, sheikh Hasina, zei dat zij de agenda onder alle staatshoofden zal verspreiden. Wim Kok nam hem al voor Nederland in ontvangst tijdens de slotzitting.

Schending recht
De aanval van de NAVO op Servie vond plaats zonder goedkeuring van de Veiligheidsraad. Dit is dus een schending van het bestaande tot nu toe ontwikkelde internationaal recht.

Is deze schending een daad die veroordeeld en rechtgezet moet worden, of is deze schending de wieg van een nieuwe ontwikkeling in het internationaal recht? De meningen van de deskundigen op het gebied van het internationaal recht zijn verdeeld.

Voorstanders
Voorstanders van de Navo-actie zijn van mening dat er thans een nieuwe ontwikkeling in het internationaal recht aan het plaatsvinden is, waardoor humanitaire interventie zonder goedkeuring van de Verenigde Naties rechtmatig wordt. Hun belangrijkste argument is dat twee permanente leden van de Veiligheidsraad, Rusland en China, met hun vetorecht elke humanitaire actie van de VN kunnen blokkeren, en dat het universele belang van waarborging van de fundamentele mensenrechten het geweten nu eenmaal gebiedt actie te nemen: nood breekt wet. Een van de basisprincipes van het internationaal recht, namelijk de nationale soevereiniteit en de daaraan gekoppelde non-interventie, mag niet langer voorrang hebben op de waarborging van de fundamentele mensenrechten.

 Indien de humanitaire actie buiten de VN om inderdaad gelegaliseerd wordt, ontstaat er evenwel een riskante situatie. Onder het mom van humanitaire interventie zou dan elke staat of groep staten al naar gelang hun belangen ingeven, kunnen interveniëren in andere staten. Ook zal een dergelijke legalisering een rechtsonzekere situatie met zich meebrengen, want het optreden door een bepaalde groep staten, en dus niet de internationale gemeenschap, zal zo goed als zeker altijd selectief zijn. Daarom stellen voorstanders van de Navo-actie dat een eventuele legalisering van de humanitaire interventie aan een aantal stringente voorwaarden moet voldoen.

Tegenstanders
Tegenstanders van de Navo-actie, baseren hun argumenten op het behouden van het universele karakter van het internationaal recht -- waarin centraal het geweldverbod staat -- en de verdere opbouw van de internationale rechtsorde, zoals die zich sinds de oprichting van de Verenigde Naties ontwikkeld heeft. Deze ontwikkeling gaat onder meer in de richting van de mogelijkheid voor de Verenigde Naties om -- in geval van grove en massale schendingen van mensenrechten -- ook in te grijpen binnen staten, en niet alleen tussen staten. Voorts stellen de tegenstanders van deze Navo-actie, dat een belangrijk onderdeel van het rechtskader dat de Verenigde Naties gebiedt, nl. de verplichting van de lid-staten om hun geschillen op vreedzame wijze en te goeder trouw op te lossen, niet volledig is benut. Bij stagnatie van de Veiligheidsraad, had de Algemene Vergadering in spoedzitting bijeen kunnen komen om aanbevelingen te doen ter voorkoming van wapengekletter, zoals

bijvoorbeeld de stationering van een internationale vredesmacht in het betrokken gebied. In plaats daarvan heeft een regionale organisatie het recht in eigen hand genomen, en besloten om over te gaan tot bombarderen. De Navo-actie doet hiermee afbreuk aan het internationaal recht dat via de Verenigde Naties thans werkelijk mondiaal is geworden. Men vreest een regionalisering van het internationaal recht, hetgeen ons weer terug zal brengen naar de gevaarlijke, anarchistische situatie van voor 1945.

Aanklacht Servie
Het juridische antwoord op de vraag of wij het geweldverbod opzij moeten schuiven, wordt thans voorgelegd aan het Internationaal Gerechtshof. Dit is het juridische hoofdorgaan van de Verenigde Naties. Servie heeft onlangs een aanklacht ingediend tegen tien Navo-landen. De tien landen - waaronder Nederland - worden er onder meer van beschuldigd het geweldverbod te hebben overtreden. In 1985 bepaalde het Hof dat het gebruik van geweld niet de juiste methode is om de naleving van mensenrechten af te dwingen. Indien het Hof zich bevoegd verklaart, zullen wij spoedig weten welke weg het internationaal recht op gaat.

Afschaffen vetorecht
 Een oplossing op het politieke vlak om uit deze tweedracht te komen is -- weliswaar op langere termijn -- het aanpakken van de belangrijkste oorzaak van de huidige situatie. Deze oorzaak heeft een institutioneel karakter, en is het sinds 1945 bestaande vetorecht van de permanente leden van de Veiligheidsraad. Thans kunnen de permanente leden door gebruik te maken van hun vetorecht, elke beslissing van de Veiligheidsraad die zij niet in overeenstemming met hun belang achten, blokkeren. In plaats van legalisering -- onder voorwaarden -- van humanitaire interventie door een regionale organisatie zonder toestemming van de Veiligheidsraad, zou men ook kunnen kijken naar een mondiale oplossing voor dit mondiale probleem. Mensenrechten zijn universeel, en er dient zich ter waarborging van deze rechten een universeel mechanisme te ontwikkelen. Internationaal recht is per slot van rekening een proces. Het bestaansrecht van het vetorecht van de permanente leden van de Veiligheidsraad moet nu in twijfel worden getrokken, en plaatsmaken voor nieuwe democratische vormen van internationale besluitvorming. Bij afschaffing van het vetorecht, en invoering van een democratische besluitvorming binnen de VN, is het zeer onwaarschijnlijk dat de wereldgemeenschap niet in staat zal zijn om een besluit te nemen ter waarborging van de universele mensenrechten. Bovendien ontstaat er dan een wereldomvattende praktijk, hetgeen een rechtszekere toekomst, en daarmee de vrede, bevordert.

Marjolijn Snippe

Vorig jaar nam de parlementaire assemblee van de NAVO het besluit dat optreden zonder expliciet mandaat van de veiligheidsraad van de Verenigde Naties (VN) mogelijk is. Dit jaar zien we de NAVO in actie in de Balkan met een operatie gericht tegen de oorlogsmachine van president en opperbevelhebber Slobodan Milosevic. Hierbij komen diverse vragen op.

Ja voor de actie
Mag de NAVO in actie komen zonder expliciet mandaat van de VN? Mijn antwoord hierop is volmondig: Ja, in principe wel. Na de verschrikkingen van de tweede wereldoorlog heeft de internationale gemeenschap de conventie tegen genocide aangenomen. Hierin staat uitdrukkelijk dat een ieder die systematisch een oorlog voorbereidt, een oorlog voert, genocide wil plegen of pleegt dan wel misdaden tegen de menselijkheid begaat door een ieder gestopt dient te worden. Milosevic deinst er niet voor terug omstandigheden te laten bestaan waarin paramilitaire groepen, en mogelijk ook leden van het leger dat onder zijn bevel staat, Kosovo-Albanezen vermoorden en verjagen. Het najagen van zijn AGroot Servische@ ideaal doet deze man bepaald niet op vreedzame, diplomatieke en legale wijze. Daarom is optreden gerechtvaardigd op grond van de conventie tegen genocide.

Verenigde Naties of NAVO?
Was het niet beter geweest als de VN zou zijn opgetreden, in plaats van de NAVO? Ja, maar het probleem is dat haar handelen werd geblokkeerd door een veto van Rusland en China. De VN kon dus niet in actie komen. De keus was tussen lijdelijk blijven toekijken en werken aan een betere VN, of daadwerkelijk proberen bijstand te verlenen en de VN te passeren. Natuurlijk is het mogelijk te wachten tot de wereldorganisatie beter werkt, en bijvoorbeeld actie te voeren voor een VN interventie macht, die wereldwijd ingezet kan worden bij grootschalige schendingen van fundamentele mensenrechten. Maar dan gebeurd er hetzelfde als in Ruanda: de massaslachting voltrekt zich, en achteraf kunnen met veel moeite hoogstens enkele schuldigen gestraft worden. Interventie om een humanitaire crisis te voorkomen is dan beter.

Etnische zuivering
De Albanezen worden toch op grote schaal gedeporteerd en ook vermoord; de luchtaanvallen hebben de geplande etnische zuivering eerder versneld dan voorkomen; daarnaast zijn ook burgerslachtoffers gemaakt door de alliantie, kortom: werkt de actie wel? Het is waar dat het NAVO optreden niet dat van een ideale politieagent is, die met zijn verschijnen de boeven doet verstijven van schrik zodat hij ze gemakkelijk in de kraag kan vatten. Het nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken, maar zo gemakkelijk als men eerst dacht dat Milosevic zich gewonnen zou geven is het zeker niet. Mogelijk zijn de politieke leiders te naief geweest en hebben zich in een moreel avontuur gestort dat dreigt te mislukken door een cynische machtspolitiek van de tegenstander. Daarom zal de gehele operatie ook grondig moeten worden geevalueerd om slimmer en wijzer toekomstige operaties tegen dictatoren te kunnen richten. Maar dit mag niet tot het argument voeren dat er dan helemaal maar niet aan begonnen had moeten worden. Evenmin pleit het de Servische oorlogsmisdadigers vrij.

Een andere vraag is of het eigenmachtig NAVO ingrijpen de internationale rechtsorde in gevaar brengt. Hierboven betrek ik de stelling dat dit optreden juist een stap voorwaarts is in de ontwikkeling van wereldwijde rechtsbescherming. Net zo goed als de geallieerden van het Atlantisch handvest zich aaneen sloten tegen Hitler en zijn bondgenoten, wil het Noord Atlantisch bondgenootschap nu een einde maken aan de etnische zuivering in Kosovo door Milosovic en de zijnen. Dit is op een beperkte schaal, in een conflict veel kleiner dan de Tweede Wereldoorlog, strijden voor bescherming van fundamentele rechten.

Het is te betreuren dat niet overal en altijd tegen deze grove schendingen wordt opgetreden. Daarom zou het veel beter zijn als we een krachtiger wereldorganisatie hadden. Het gevaar van willekeur, achtertuin-politiek of zelfs verkapt eigenbelang, zou dan kleiner zijn. Het ideaal van gelijkheid voor de (wereld)wet wordt zo beter benadert. Maar daarvoor zullen we eerst veel meer wereldfederalisten in onze beweging moeten aantrekken.

De Veiligheidsraad is er toch niet voor niets? Haar negeren betekent toch een terugkeer naar de totale statenanarchie? Dit is helaas een groot gevaar. De veiligheidsraad is een orgaan waarin een machtspolitiek evenwicht weerspiegeld wordt: de vijf permanente leden, kunnen elkaar wederzijds een uiterst krachtig signaal geven door het uitspreken van een veto. De VN hoort het centrum voor het harmonieren van de belangen van alle staten en volken te zijn, als zij haar gezag niet kan laten gelden dreigt uiteindelijk inderdaad een uiteenvallen van de organisatie. Maar zover is het nog lang niet. De VN bewijst haar nut niet alleen met vredesmissies, zij heeft het primaat bij de opvang van vluchtelingen, zal een centrale rol spelen bij de berechting van de oorlogsmisdadigers, en is buiten Kosovo actief met vele programma=s, over de gehele wereld. Voor het management van grote machtspolitieke conflicten is de VN in haar huidige vorm en beperkte draagvlak onder de leden, te zwak. Daarom zullen we ons moeten blijven inzetten voor een wereldregering. Aan de reeks van crisis en menselijke catastrofes die onze tijd kent kan dan een keer een einde komen.

Peter Davidse

De WFBN heeft op haar Algemene Ledenvergadering van 17 april een nieuw bestuur gekozen: voor de samenstelling zie de colofon. ¥s Middags heeft Prof. Couwenberg een zeer interessante lezing gehouden over de actualiteit van het streven van het Wereldfederalisme.

De WFBN heeft na uitgebreide interne discussie in mei haar bijdrage aan het maatschappelijk debat rondom de Strategische Toekomst Orientatie Defensie overhandigd aan de minister van Defensie. Hier wordt op enige hoofdpunten ingegaan (de volledige bijdrage is via het kantoor te verkrijgen).

De wapens zwijgen als een democratische rechtsstaat goed functioneert.

De WFBN is van mening, dat het primaat van de VN met betrekking tot de handhaving van vrede en veiligheid in de wereld onomstreden behoort te zijn. De centrale rol van de VN zal in ieder geval voortdurend versterkt dienen te worden.

De kans op een groot mondiaal conflict is klein, maar valt niet uit te sluiten.

De best mogelijke veiligheidspolitiek op langere termijn is te volharden in het nakomen van de verplichtingen om het doel van de VN tot haar recht te laten komen. Hiertoe behoort het met kracht blijven ondersteunen van ontwapenings-onderhandelingen, het streven naar een VN-brigade en het versterken van de rechtsmacht van het Internationaal Gerechtshof.

In Nederland zal een militaire basiscapaciteit nodig blijven ter mogelijke verdediging van het Nederlandse grondgebied en voor bijstand in het kader van NAVO-operaties.

Een politieagent van de wereld bestaat niet:

- de georganiseerde militaire macht van de Verenigde Staten of van welke andere staat ook, kan deze rol niet spelen, omdat de vitale belangen van het eigen land bij de politici boven het algemeen wereldpolitiek belang gaan.

- de VN zijn een te zwakke internationale organisatie, met onvoldoende steun van de leden. Zij weet in oorlogsgebieden, vaak onvoldoende respect af te dwingen en heeft zelfs herhaaldelijk een smadelijke aftocht moeten ondergaan.

- Tijdelijke coalities van gemotiveerde en bekwame milities van staten kunnen dit gat niet dichten, vanwege het ontbreken van de garantie van gelijke behandeling in alle gevallen. Dit heeft wereldwijde rechtsongelijkheid tot gevolg.

- Regionale veiligheidsorganisaties, als de NAVO, kunnen een goede rol spelen, maar dit is een wezenlijk andere dan die van politieagent van de wereld.

Pan-Europese integratie, met behoud van de eigen identiteit, levert de beste veiligheidsgarantie. Het inpassen van de West-Europese Unie in de tweede pijler van de Europese Unie ligt hierbij voor de hand.

De intensieve samenwerking met de bestaande NAVO-leden en partners zal moeten worden voortgezet. op middellange termijn kan er gezamenlijk worden geopereerd door Navo-militairen en eenheden uit de Russische Federatie. Tegelijkertijd zal de conflict-voorkomende en -oplossende capaciteit van de OVSE versterkt moeten worden.

 Maximum bewapeningsuitgaven

Het zou goed zijn als Nederland een wereldwijde maximum-norm voor bewapeningsuitgaven zou nastreven.